Verschillende termen, één benadering
Systemisch werk en (familie)opstellingen zijn termen die vaak door elkaar worden gebruikt. Systemisch werken is een benadering die kijkt naar het grotere geheel – het systeem – waarin iemand of een groep functioneert. Denk aan een familie, team, organisatie of zelfs een bredere context. Binnen zo’n systeem spelen vaak onzichtbare patronen en dynamieken een rol die van invloed zijn op gedrag, gevoelens en klachten.
Dit maakt ook meteen duidelijk waarom de term familieopstellingen eigenlijk wat beperkt is. Deze manier van werken is namelijk veel breder inzetbaar dan alleen binnen families. Opstellingen kunnen worden gebruikt bij allerlei verbindingen: een werkomgeving, vriendschappen, of zelfs de relatie met de wereld om je heen. Het draait om inzicht krijgen in hoe jij, en de mensen en dieren om je heen, zich bewegen binnen een geheel. Waar zitten de zichtbare en onzichtbare verbindingen? En wat speelt er misschien onder de oppervlakte?
Met behulp van een opstelling kun je kijken naar conflicten (met anderen of met jezelf), terugkerende patronen en verlangens. Een opstelling laat zien hoe alles met elkaar verbonden is. Belemmerende patronen worden zichtbaar en kunnen daardoor verzachten of oplossen.
Magie of inzicht?
De eerste keer dat ik hoorde over opstellingen, begreep ik eerlijk gezegd niet zo goed hoe dit zou kunnen werken. Hoe kan zoiets nou kloppen?
Tot ik het zelf ervoer. Ik begreep nog steeds niet precies wat er gebeurde, maar ik voelde wel dát er iets gebeurde. Die eerste keer was ik plaatsvervanger in de opstelling van iemand anders. En wat ik toen ervoer was bijzonder: ik voelde emoties en verbindingen die niet van mij leken te zijn. Dat was wonderlijk en indrukwekkend.
Toch zijn opstellingen geen magie of hocuspocus. Het gaat niet om iets bovennatuurlijks, maar om inzicht. Een goed opgeleide begeleider kan dit proces op een veilige en verantwoorde manier bijstaan, en helpen duiden wat zich laat zien en zorgen voor integratie.
Later heb ik zelf ook meerdere opstellingen “ondergaan” en was het iedere keer zinnig om bij te dragen aan de oplossing.
Opstellingen bij dieren
Ook wanneer een opstelling over een familie gaat, hoeven de daadwerkelijke familieleden niet aanwezig te zijn. Vaak wordt gewerkt met plaatsvervangers: andere mensen, maar ook pionnen of poppetjes. Het gaat immers om jouw inzicht.
Juist daarom kan systemisch werk ook heel goed worden toegepast bij dieren – zonder dat het dier zelf aanwezig hoeft te zijn.
Bij opstellingen met dieren denken mensen vaak als eerste aan gedragsproblemen. En ja, daar kunnen opstellingen zeker waardevol bij zijn. Maar er zijn veel meer situaties waarin een opstelling helpend kan zijn.
In mijn natuurgeneeskundige consulten zie ik dit regelmatig terug: inzicht in het hoe en waarom van klachten is vaak het begin van de oplossing. Alleen al dat inzicht kan beweging en verbetering brengen.
Zelfs wanneer klachten puur fysiek lijken, is het waardevol om naar het geheel te kijken. Waarom ontwikkelt juist dit dier, op dit moment, deze klachten? Welke context speelt mee? Om dat zichtbaar te maken kan een opstelling bij een ervaren begeleider veel betekenen.