De Groene Os gebruikt cookies om zijn webshop persoonlijker en gebruiksvriendelijker te maken.   sluiten

Zoek naar product, orgaan of toepassing:

Etherische oliën en katten

Zijn etherische oliën geschikt voor uitwendig gebruik bij katten? De meningen hierover verschillen. Op de opleidingen wordt geleerd dat etherische oliën niet toepasbaar zijn voor katten. En dat terwijl er op internet felle voorstanders zijn én er producten voor katten worden verkocht met etherische oliën erin. Mogelijk ligt het antwoord op deze vraag dus genuanceerd.

Kunnen esthetische oliën nu wel of niet veilig uitwendig worden toegepast voor katten? En gaat het dan om bepaalde soorten of kwaliteiten?

 

 

 

 

Fysiologie van katten
Een veelvoorkomende verklaring waarom katachtigen anders op bepaalde inhoudsstoffen uit medicijnen en etherische oliën reageren, is het feit dat hun metabolisme anders werkt. Zo is het algemeen bekend (en o.a. op Wikipedia te lezen) dat katten UDP-glucuronosyltransferase1 missen.
Dit is een groep enzymen die verantwoordelijk is voor die voor de verwerking en detoxificatie van een aantal plantenstoffen, waaronder fenolen2,3 en salicylzuur3,4.

Het proces waarbij deze enzymen betrokken zijn, staat bekend als glucuronidering. Het gebrek aan deze enzymen bij katachtigen zorgt ervoor dat stoffen die bij andere diersoorten normaal zouden worden afgebroken, bij katten langer in het lichaam aanwezig blijven en hierdoor toxische waarden kunnen bereiken.2,3

Een verklaring voor het niet kunnen afbreken van deze stoffen is het feit dat katten zijn geëvolueerd tot obligate carnivoren. Een gevolg van een gebrek aan blootstelling aan toxinen uit planten is dat de metabolisering van deze stoffen d.m.v. glucuronidering niet nodig is zoals bij herbivoren en omnivoren. Hierdoor zijn katten mogelijk dit proces kwijtgeraakt1,3.

Een andere stof die onder de fenolen valt is acetylsalicylzuur. Dit is de werkzame stof van aspirine, maar komt ook voor in kruiden, zoals verschillende Salix-soorten (wilg) en etherische oliën, zoals Gaultheria procubens (wintergreen).

De manier waarop katten medicijnen verwerken, staat tegenwoordig meer in belangstelling, maar nog niet alles is bekend. Ook medicijnen met andere werkzame stoffen gedragen zich bij katten anders dan bijvoorbeeld bij mensen of honden. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om:

  • Aspirine
  • Propofol
  • Acetaminophen (paracetamol)
  • Carprofen

Het gevolg hiervan is dat bij bepaalde stoffen de dosering voor katten lager moet zijn, de stof toxisch voor ze is, of dat er sprake is van een langere hersteltijd (na propofol).

Bepaalde stoffen zoals benzylalcohol en benzoëzuur die gebruikt worden om medicijnen te conserveren, kunnen ook toxisch zijn voor katten.

Voor etherische oliën geldt dat we van bepaalde inhoudsstoffen weten dat ze schadelijk zijn, zoals hoge concentratie fenolen, maar dat van andere inhoudsstoffen dit mogelijk nog niet bekend is.

De praktijk
Veelal Amerikaanse websites geven verschillende adviezen over het al dan niet gebruiken van etherische oliën. Sommige zijn heel extreem tegen, andere juist pro.

Het verschil in gebruikservaring kan komen omdat er verschillende variabelen zijn, zoals het soort olie dat gebruikt is en het gewicht van de kat.

De voorstanders van het gebruik van etherische oliën bij katten noemen daarnaast het verschil in kwaliteit. Er is hier echter geen brononderbouwing voor gevonden. Wel is het zo dat een inferieure kwaliteit etherische oliën niet zuiver is. Bij het winnen van de olie zijn dan bijvoorbeeld oplosmiddelen gebruikt of is het vermengd met andere oliën. Dit kan natuurlijk ook weer problemen geven, omdat er dan niet duidelijk is wat er precies in een flesje zit.
Daarnaast zijn etherische oliën natuurproducten en daarmee kan de hoeveelheid inhoudsstoffen wisselen. Dit heeft te maken met de omstandigheden waarin de plant verbouwd, geoogst en verwerkt wordt.

Een van de meest gebruikte oliën is Melaleuca alternifolia (theeboom, teatree). Bij dieren wordt deze olie o.a. gebruikt vanwege het vlo-werende en antibacteriële effect.
Dierenarts Tannetje Koning5 geeft aan extreem voorzichtig te zijn met theeboomolie bij katten. Het zit in een mengsel van andere oliën in haar vlooiendruppels. De dosering is dan wel extreem laag: 1 druppel op 30 ml mengsel.

Opleidingsinstituut Silverlinde geeft aan dat ze bekend zijn met het slecht afbreken van etherische oliën door katten waardoor het op een gegeven moment toxisch voor ze wordt. Het moment waarop verschilt per olie en per kat. Ze zijn van mening dat de natuurgeneeskundige uit meerdere therapieën kan kiezen en dat er dan ook geen risico gelopen hoeft te worden. Juist omdat er (te) weinig bekend is, adviseren zij bij katten liever een andere therapie te gebruiken in de plaats van aromatherapie6.

In samenwerking met ASPCA (Animal Poison Control Center) zijn er tussen 2002 en  2012 door dierenartsen 443 gevallen in kaart gebracht van vergiftging met theeboomolie. Dit onderzoek heeft zich gericht op de USA en Canada. In 50% van de gevallen ging het om toediening via de huid, in 30% van de gevallen om een combinatie van orale toediening en toediening op de huid en 15% van de gevallen om orale toediening. Het gaat hierbij om pure theeboomolie. De conclusie is dat pure theeboomolie bij honden en katten schadelijk kan zijn. Het risico op ernstige klachten is het grootste bij jonge en kleine katten7.

Etherische oliën
Bij de volgende oliën is extra voorzichtigheid geboden. Dit overzicht is niet compleet, we bespreken alleen een aantal oliën die van belang zijn voor veterinaire toepassing.

  • Citrusoliën
    Ondanks dat het uit citrus geïsoleerde D-limoneen en linalol als insecticide voor honden en katten wordt gebruikt, zijn er ernstige bijwerkingen en dodelijke slachtoffers gemeld van het gebruik van citrusoliën bij katten2.
    ‘Citrus’ is natuurlijk niet één olie. Het is een groep oliën van dezelfde soort familie die veel dezelfde inhoudsstoffen bevat. De indicaties zijn verschillend.
  • Melaleuca alternifolia
    Theeboomolie of teatree-olie is al eerder besproken. Verschillende onderzoeken hebben uitgewezen dat deze olie toxisch kan zijn voor katten en in meer zeldzame gevallen bij honden. Waarschijnlijk zijn het hoofdzakelijk de terpenen die voor deze toxiciteit zorgen. Terpenen vallen onder de fenolen.
  • Gaultheria procubens
    Wintergreenoliebevat een glycoside wat methyl salicylzuur kan afgeven. Deze stof is toxisch voor honden en katten. Vanwege de langzame afbraak ervan is er voor katten eerder gevaar dan voor honden.
  • Thymus vulgaris en Origanum vulgare
    Tijm en oregano maken beide deel uit van de lipbloemigen familie. Ze bevatten beide thymol8 wat in hoge concentraties bij kleinere dieren problemen kan geven. Beide oliën bevatten fenolen en zouden voor katten zeker ten allen tijde vermeden moeten worden.

Naast dit lijstje gaan natuurlijk de algemene regels van de toxicologie op: alles is vergif als het maar in een hoge dosering wordt toegediend.
Etherische oliën zijn sterk geconcentreerde middelen en moeten dus voorzichtig gebruikt worden. Bij álle dieren en bij álle soorten oliën. Zo is het van oliën met een hoog gehalte aan ketonen, zoals Thuja occidentalis (levensboom), Tanacetum vulgare (boerenwormkruid) en in mindere mate ook Eucalyptus globulus), bekend dat ze toxisch kunnen zijn. Toch hebben deze stoffen, mits op de juiste wijze gebruikt, ook therapeutische waarde. Deze oliën zijn het beste thuis zijn in handen van een aromatherapeut.

Lavandula angustifolia (lavendel) is een etherische olie die als zeer veilig bekend staat. Dit blijkt uit het feit dat het voor mensen zelfs als een van de weinige oliën puur op de huid wordt geadviseerd. Ook over lavendelolie is de veterinaire tak verdeeld. Ik heb geen onderzoeken naar toxicologie bij dieren gevonden. Als we kijken naar de inhoudsstoffen8 zien we veel alcoholen zoals linalol en esters. Het bevat een kleine hoeveelheid D-limoneen (<5%) en fenolen (<6%).
Het ASPCA merkt lavendel aan als toxisch voor honden, katten en paarden9. Ze geven daarbij echter niet duidelijk aan of het om de olie of het kruid gaat.

Conclusie
Voor katten kunnen de oliën waarvan bekend is dat ze problemen geven (zoals Melaleuca alternifolia) beter vermeden worden.
Etherische oliën zijn sterk geconcentreerde stoffen met veel verschillende inhoudsstoffen. Dit maakt het tot een complex geheel waarbij aannemelijk is dat een aantal veelvoorkomende inhoudsstoffen in hoge concentraties schadelijk zijn voor katten.

Ondanks literatuuronderzoek is er te weinig onderbouwing om bepaalde soorten olie wel veilig voor zelfzorg te adviseren. Oraal en therapeutisch gebruik van etherische oliën bij katten is te weinig onderzocht om veilig te kunnen adviseren.

Uitwendig gebruik zou altijd moeten gaan om oliën die niet specifiek zijn aangemerkt als gevaarlijk. Daarbij zou het gebruik tijdelijk moeten zijn en de olie voldoende verdund.

De Groene Os adviseert van oudsher geen producten met etherische oliën. Een uitzondering wordt gemaakt bij de shampoos (die worden afgespoeld) en de Reinigende Oorlotion. Deze laatste bevat geen hoge concentratie etherische olie en het teveel aan product wordt verwijderd (in onderzoeken treden eventuele reacties 2 uur na het aanbrengen op). Wat er daadwerkelijk wordt opgenomen is dus minimaal. Daarnaast is er veel gebruikservaring met deze receptuur.
Het advies over etherische oliën bij katten is dan ook:

  • De voorkeur geven aan producten zonder etherische oliën
  • Alleen uitwendig gebruiken
    Dat betekent ook dat er voorkomen moet worden dat een product kan worden opgelikt.
  • Afspoelen wanneer dat kan, overtollig product verwijderen
    Eventuele klachten treden na minimaal 2 uur op. Verwijderen van overtollig product kan een maatregel zijn om risico te verminderen.

Deze informatie is uitsluitend bedoeld voor beroepsbeoefenaars en is geen publieksreclame voor consumenten. Deze informatie mag dienovereenkomstig niet openbaar worden gemaakt.

Heb je vragen over onze producten of de toepassing ervan? Neem dan contact met ons op. Ons team van natuurgeneeskundig therapeuten adviseert je graag.

Bronnen

  1. Court MH, Greenblatt DJ. Molecular genetic basis for deficient acetaminophen glucuronidation by cats: UGT1A6 is a pseudogene, and evidence for reduced diversity of expressed hepatic UGT1A isoforms. Pharmacogenetics. 2000 Jun;10(4):355-69. PubMed PMID: 10862526.
  2. Court MH. Feline drug metabolism and disposition: pharmacokinetic evidence for species differences and molecular mechanisms. The Veterinary clinics of North America Small animal practice. 2013;43(5):10.1016/j.cvsm.2013.05.002. doi:10.1016/j.cvsm.2013.05.002.
  3. org, geraadpleegd op 30-12-2016, vetbook.org/wiki/cat/index.php/Glucuronidation
  4. Wynn SG, Fougère BJ. Veterinary Herbal Medicine. Mosby Elsevier, 2007, Missouri, ISBN 978-0313-02998-8 p190
  5. Koning T, geraadpleegd via email op 30-12-2016
  6. Voesenek C, geraadpleegd via email op 03-01-2017
  7. Khan SA, McLean MK, Slater MR. Concentrated tea tree oil toxicosis in dogs and cats: 443 cases (2002-2012). J Am Vet Med Assoc. 2014 Jan 1;244(1):95-9. doi: 10.2460/javma.244.1.95. PubMed PMID: 24344857.
  8. Modern Essentials, A Contemporary Guide to the Therapeutic Use of Essential Oils, AromaTools, 2004, Orem, ISBN 978-1-937702-09-0
  9. aspca.org, geraadpleegd op 05-01-2017, www.aspca.org

 

 

8 reacties

  1. Jeroen schreef:

    Beste,

    Bedankt voor deze informatie, enkel wat ik nergens kon terugvinden was of het ook schadelijk is voor de kat wanneer je in je woonkamer EO verstuift. Er wordt precies meer gesproken over het daadwerkelijk toedienen van EO op het dier.

    • Melody Cool schreef:

      Beste Jeroen,

      Bedankt voor je reactie!

      Ik heb hier ook niet veel duidelijke informatie over kunnen vinden. Er zijn gevallen bekend dat katten klachten kregen door verstuiving van etherische oliën. Vaak gaat het dan om veel olie in een kleine of slecht geventileerde ruimten. Tegelijk zijn er mensen die jaren lang oliën in de kamer gebruiken met gezonde katten. Het is dus niet helemaal precies bekend. Daarom zou ik er voorzichtig mee zijn: niet teveel olie gebruiken, zorg dat de kat de keuze heeft de ruimte te verlaten en zorg voor voldoende frisse lucht.

      Met vriendelijke groet,
      Melody

  2. Paula schreef:

    mag ik de link naar dit artikel op de FB-pagina van een aromatherapie-opleiding plaatsen?

  3. Else schreef:

    Wat moet je tegenwoordig toch uitkijken wat dieren van dierenartsen krijgen. Salicyl zat laatst in een middel voor mijn kat.
    Ik zei nog dat is gevaarlijk. Dit wordt gebruikt om wratten weg te vreten. Kan je nagaan wat dit doet in je maag. Ook in aspirine zit het.

    Inentingen vol met gif. Vlooienpipetjes met gif. Ga maar door.

    Je moet je als baas zijnde goed op de hoogte zijn. Waarom weten dierenartsen dit niet en de baas wel ? Of willen ze het niet weten,

    • Melody Cool schreef:

      Beste Else,

      Bedankt voor je reactie. Salicyl wordt inderdaad ook in medicijnen verwerkt. Een juiste dosering is natuurlijk super belangrijk hierbij. Het komt in natuurlijke vorm in planten voor, daar is aspirine van afgeleid.
      Maar inderdaad, mensen moeten vooral kritisch blijven 🙂

  4. Nancy schreef:

    Ik ben zelf als docent ook heel vaak op zoek naar juiste info ivm etherische olïen bij dieren. Ik gebruik zelf wel heel af en toe etherische olÎen bij mijn katten. Het gaat om eerste hulp niet om continue te gebruiken. (veel liever nog een hydrolaat dan een olie) daarbij denk ik is het belangrijk om altijd te weten dat dieren veel beter ruiken dan mensen, dus heel lage dosis gebruiken. Ik ben heel voorzichtig met etherische oliën ook naar mensen toe, je hebt nl niet veel nodig maar wat mij sterk verbaasd is dat er heel wat pro’s en contra’s rond etherische olie geschreven wordt maar nergens iets over de kwaliteit en de puurheid en nog veel minder over synthetische geuren. Ik werk met 100% zuivere etherische oliën waarvan ik weet dat de kwaliteit echt optimaal is en zeer goed verdund in alweer een zuivere, kwaliteitsvolle drager. De standaard producten die gebruikt worden tegen vlooien, etc maar ook onze wasproducten etc zijn veel hoger toxisch voor dieren dan wat we ons bewust zijn.

Laat een reactie achter